ยานาเสะ ทากาชิ นักวาดผู้สร้างฮีโร่ที่ยอมพร่องตัวเองให้คนหิว

ฮีโร่ตัวหนึ่งช่วยคนด้วยการฉีกส่วนหนึ่งของหน้าตัวเองยื่นให้คนที่กำลังหิว เมื่อยื่นไปมากเข้าเขาก็อ่อนแรงลง จนกว่าจะมีคนอบหน้าใหม่มาให้ นี่ไม่ใช่ฮีโร่ที่ชนะด้วยพละกำลัง แต่คือฮีโร่ที่ยอมพร่องตัวเองเพื่อให้คนอื่นอิ่ม

คนที่คิดตัวละครนี้ขึ้นมาคือ ยานาเสะ ทากาชิ และความคิดเรื่องการให้แบบยอมเจ็บตัว วางอยู่ที่ใจกลางผลงานเกือบทั้งชีวิตของเขา

ยานาเสะ ทากาชิ เกิดปี 1919 และเสียชีวิตปี 2013 เขาผ่านสงครามมาด้วยตัวเอง รู้จักความหิวจริงๆ และรู้จักความรู้สึกของการสูญเสียคนใกล้ตัว ประสบการณ์เหล่านั้นกลายเป็นรากของงานเขาในเวลาต่อมา

เขาไม่ได้เป็นแค่นักเขียนการ์ตูน แต่เป็นทั้งกวี คนทำหนังสือภาพ นักวาดภาพประกอบ นักออกแบบ และบรรณาธิการ นิทรรศการใหญ่ครั้งแรกของเขาที่กำลังจะเปิดที่ Setagaya Literary Museum รวบรวมต้นฉบับราวสองร้อยชิ้น แบ่งเป็นหมวดการ์ตูน บทกวี หนังสือภาพ และอันปังแมน

ก่อนจะมีอันปังแมน ยานาเสะทำงานหลายอย่างพร้อมกัน ในปี 1967 เขาเขียนการ์ตูนชื่อ ボオ氏 ลายเส้นในงานยุคนั้นเป็นคนละอารมณ์กับภาพที่คนทั่วไปคุ้นเคย มันมีความเป็นผู้ใหญ่ มีอารมณ์ขันแบบเงียบๆ และมีความเศร้าซ่อนอยู่ข้างใน

อีกงานที่คนญี่ปุ่นรู้จักดีคือเนื้อเพลง てのひらを太陽に ที่แปลได้ว่าส่องฝ่ามือกับแสงอาทิตย์ เพลงพูดถึงการที่เลือดยังไหลเวียนอยู่ในตัวเราทุกคน เป็นข้อความเรียบง่ายว่าเรายังมีชีวิต ยานาเสะเขียนมันในช่วงที่ตัวเองกำลังท้อ เป็นการปลอบใจตัวเองมากกว่าจะสั่งสอนใคร

ความเรียบง่ายแบบนี้คือสิ่งที่ทำให้งานของเขาไปได้ไกล ไม่ใช่เพราะเทคนิคซับซ้อน แต่เพราะมันพูดกับคนตรงๆ คล้ายกับที่เราเคยเล่าถึง ศิลปินญี่ปุ่นที่ทำงานด้วยสีเพียงไม่กี่สี ความน้อยกลับทำให้สิ่งที่เหลือชัดขึ้น

ในงานภาพประกอบนิตยสารและหนังสือภาพช่วงยุค 1970 เห็นได้ว่ายานาเสะชอบสีสด รูปทรงกลมมน และหน้าตาที่ดูอบอุ่น แม้แต่ตัวละครที่ควรจะน่ากลัวก็มักมีอะไรให้น่าสงสารมากกว่าน่ากลัว

สิ่งที่น่าหยุดดูในงานของเขาไม่ใช่ความน่ารักผิวเผิน แต่คือวิธีที่เขามองความทุกข์ ในผลงานชื่อ 絶望のとなりに หรือข้างๆ ความสิ้นหวัง ยานาเสะพูดถึงการที่ความหวังมักอยู่ติดกับความสิ้นหวังเสมอ ไม่ได้อยู่คนละฟากกัน เขาไม่ปฏิเสธว่าชีวิตมีด้านมืด แต่เลือกจะวางแสงไว้ข้างๆ มันเสมอ

อันปังแมนกลายเป็นตัวละครที่เด็กญี่ปุ่นหลายรุ่นโตมาด้วย แต่คนมักลืมว่าเบื้องหลังหน้าตากลมๆ นั้นคือคนที่เคยหิวจริง และตัดสินใจว่าความกล้าหาญที่แท้จริงคือการแบ่งอาหารให้คนที่หิวกว่า

เมื่อเดินดูต้นฉบับสองร้อยชิ้นเรียงต่อกัน คำถามที่ค้างอยู่อาจไม่ใช่ว่าเขาวาดเก่งแค่ไหน แต่คือฮีโร่ที่อ่อนแรงลงทุกครั้งที่ให้ กำลังบอกอะไรกับเราที่มักคิดว่าการเป็นที่หนึ่งคือการไม่ยอมเสียอะไรเลย

ดูผลงานต้นฉบับของยานาเสะ ทากาชิ ได้ที่นิทรรศการ やなせたかし展 人生はよろこばせごっこ ที่ Setagaya Literary Museum

Photo credit: ผลงานของยานาเสะ ทากาชิ จากนิทรรศการที่ Setagaya Literary Museum (世田谷文学館) via PR TIMES

ของทำมือชิ้นหนึ่งจากร้าน Portjolio

Tatting Hair Pin ปิ่นปักผมที่ถักด้วยมือทีละปม ใช้เวลาและความตั้งใจแบบเดียวกับที่ยานาเสะใส่ลงในงานเล็กๆ ของเขา ความอบอุ่นของของทำมือมักอยู่ตรงรอยที่ไม่เท่ากันเป๊ะนั่นเอง

แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด