ตัวอักษรนีออน — งานเลตเตอริงที่เขียนด้วยแสง ดัดด้วยมือทีละเส้น

ในร้านเล็กๆ ปลายซอย มีป้ายเรืองแสงติดอยู่บนผนัง ตัวอักษรโค้งต่อกันเป็นคำ เส้นแต่ละเส้นไม่ได้เท่ากันเป๊ะเหมือนที่พิมพ์จากคอมพิวเตอร์ มีจุดที่หนาบางไม่สม่ำเสมอ มีมุมที่โค้งมนกว่าที่ควร นั่นคือร่องรอยของมือคน เพราะตัวอักษรนีออนไม่ได้ถูกพิมพ์ มันถูกดัดขึ้นทีละเส้นจากหลอดแก้ว

ตัวอักษรนีออนเป็นงานเลตเตอริงประเภทหนึ่งที่แปลกกว่าเพื่อน เพราะมันไม่ได้เริ่มจากปากกาหรือพู่กัน แต่เริ่มจากหลอดแก้วกลวงและเปลวไฟ ช่างจะเผาแก้วให้อ่อนตัว แล้วดัดตามแบบตัวอักษรที่วางไว้ใต้กระจก ก่อนจะปิดปลายหลอด สูบอากาศออก แล้วเติมก๊าซเข้าไป นีออนให้แสงส้มแดง อาร์กอนผสมปรอทให้แสงฟ้าคราม สีที่เราเห็นบนป้ายจึงมาจากชนิดของก๊าซ ไม่ใช่สีที่ทาลงไป

สิ่งที่ทำให้ตัวอักษรนีออนมีบุคลิกเฉพาะ คือข้อจำกัดของวัสดุ หลอดแก้วดัดเป็นมุมแหลมไม่ได้ ถ้าฝืนดัดแก้วจะแตก ตัวอักษรนีออนจึงต้องโค้งมนเสมอ ตัว a หรือ e ที่มีช่องในตัว ต้องคิดว่าจะเดินเส้นหลอดยังไงให้ต่อเนื่องโดยไม่ขาด ช่างดัดหลอดที่เก่งจึงเป็นทั้งช่างฝีมือและคนที่เข้าใจโครงสร้างตัวอักษร เขาต้องแปลแบบตัวพิมพ์ให้กลายเป็นเส้นเดียวที่ไฟวิ่งผ่านได้ตลอด

เพราะข้อจำกัดนี้เอง ตัวอักษรนีออนส่วนใหญ่จึงมักเป็นตัวเขียนแบบ script ที่ลากต่อเนื่อง หรือตัวหนาแบบ sans ที่เรียบง่าย รูปแบบที่ซับซ้อนเกินไปทำเป็นหลอดยาก คนที่ออกแบบป้ายนีออนจึงต้องคิดเรื่องความต่อเนื่องของเส้นตั้งแต่แรก ไม่ใช่แค่เลือกฟอนต์สวยแล้วสั่งทำ

ในเมืองใหญ่หลายแห่ง ตัวอักษรนีออนกลายเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำร่วม ป้ายร้านอาหาร โรงหนัง โรงแรมเก่า ล้วนใช้ตัวหนังสือเรืองแสงเป็นเครื่องหมายของยุคสมัย ฮ่องกงเคยมีป้ายนีออนแขวนพาดถนนจนกลายเป็นภาพจำของเมือง ก่อนที่หลายป้ายจะถูกรื้อออกไป การหายไปของมันทำให้คนเริ่มมองเห็นคุณค่าของงานฝีมือที่เคยคิดว่าธรรมดา

วันนี้ป้ายไฟจำนวนมากเปลี่ยนไปใช้หลอด LED ที่งอเป็นเส้นเลียนแบบนีออนได้ ราคาถูกกว่า เบากว่า และไม่ต้องใช้ช่างฝีมือ แต่คนที่คุ้นกับของจริงจะบอกความต่างได้ทันที แสงนีออนแท้เรืองออกมาจากทั้งหลอด ไม่ใช่จุดไฟเรียงกัน มันมีความอบอุ่นและความไม่สม่ำเสมอที่ LED เลียนได้ไม่หมด ความไม่สมบูรณ์นั้นเองที่ทำให้มันดูมีชีวิต

ความสนใจในตัวอักษรนีออนที่กลับมา อยู่ในกระแสเดียวกับการหันกลับไปหางานทำมือรูปแบบอื่น คล้ายกับที่ งานเขียนป้ายด้วยมือกำลังถูกพูดถึงอีกครั้ง คนเริ่มเห็นว่าตัวอักษรที่ผ่านมือช่างมีอะไรบางอย่างที่ไฟล์ดิจิทัลให้ไม่ได้ นั่นคือร่องรอยของการตัดสินใจทีละนิดจากคนคนหนึ่ง

นักออกแบบร่วมสมัยหลายคนเริ่มนำเสน่ห์ของตัวอักษรนีออนมาใช้ในงานกราฟิก ทั้งในโปสเตอร์ ปกอัลบั้ม และงานแบรนดิ้งของร้านรุ่นใหม่ พวกเขาไม่ได้ลอกแค่แสงเรือง แต่หยิบเอาลักษณะของเส้นที่ต่อเนื่องและโค้งมนมาเป็นภาษาของตัวเอง ตัวอักษรที่ดูเหมือนเขียนได้ในลากเดียว กลายเป็นสัญลักษณ์ของความอบอุ่นแบบร้านเล็กในเมือง

ครั้งหน้าที่เดินผ่านป้ายนีออนเรืองแสงตรงหัวมุมถนน ลองมองที่ตัวอักษรมากกว่าที่ข้อความ แล้วจะเห็นว่ามีคนคนหนึ่งเคยยืนดัดหลอดแก้วร้อนๆ ให้โค้งเป็นรูปตัวนั้น เส้นที่เราเห็นคือบันทึกของมือที่ทำงานกับไฟและแก้วในเวลาเดียวกัน

Photo credit: Clark Tibbs, Austin Chan, Mio Lin, Marija Zaric, Maryna Yazbeck, Patrick Tomasso / Unsplash

ชวนดูของในร้าน Portjolio

Postcard “pink-flowers” by Naive Flora Tattoo งานวาดด้วยมือที่มีเส้นไม่สม่ำเสมอแบบเดียวกับตัวอักษรนีออน เป็นชิ้นเล็กๆ ที่เก็บร่องรอยของมือคนไว้บนกระดาษ ต่างจากลายที่พิมพ์ออกมาให้เท่ากันเป๊ะ

แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด