ที่ฐานของเสาหินต้นหนึ่งในกรุงโรม มีตัวอักษรชุดหนึ่งถูกสลักไว้เมื่อเกือบสองพันปีก่อน ตัวอักษรพวกนั้นไม่มีสระ ไม่มีช่องไฟที่สม่ำเสมอแบบเครื่องพิมพ์ แต่สัดส่วนของมันแม่นยำจนคนรุ่นหลังยกให้เป็นจุดสูงสุดของตัวพิมพ์ใหญ่แบบโรมัน และหลายศตวรรษต่อมา มันกลายมาเป็นฟอนต์ Trajan ที่เราเห็นบนโปสเตอร์หนังแทบทุกเรื่อง
จารึกต้นแบบอยู่บนฐานเสา Trajan สร้างขึ้นราวปี ค.ศ. 113 เพื่อฉลองชัยของจักรพรรดิทราจัน ช่างในยุคนั้นไม่ได้เขียนตัวอักษรลงบนหินตรง ๆ แต่เชื่อกันว่าใช้พู่กันแบนร่างเส้นก่อน แล้วจึงสกัดตาม นี่คือเหตุผลที่ตัวอักษรมีน้ำหนักเส้นหนาบางไม่เท่ากัน และมีเชิงเล็ก ๆ ที่ปลายเส้น ซึ่งภายหลังถูกเรียกว่า serif
คนที่ทำให้เรื่องนี้กระจ่างคือบาทหลวงชื่อ Edward Catich เขาเป็นทั้งนักบวชและช่างป้าย ใช้เวลาทั้งชีวิตศึกษาจารึกโรมัน แล้วเสนอในหนังสือ The Origin of the Serif ว่า เชิงของตัวอักษรไม่ได้เกิดจากการสกัดหิน แต่เกิดจากจังหวะของพู่กันที่สะบัดปลายก่อนยกขึ้น ข้อเสนอนี้เปลี่ยนวิธีที่คนออกแบบตัวอักษรมองรากของ serif ไปเลย
ตัวอักษรที่เรารู้จักในชื่อ Trajan วันนี้ ถูกทำขึ้นในปี 1989 โดย Carol Twombly นักออกแบบตัวอักษรของ Adobe เธอถอดสัดส่วนจากจารึกโบราณมาเป็นฟอนต์ดิจิทัล คงความสง่าของตัวพิมพ์ใหญ่ไว้ทั้งชุด และเลือกที่จะไม่มีตัวพิมพ์เล็กเลย เพราะต้นแบบโรมันก็ไม่มี นี่ทำให้ Trajan มีเพียงตัวใหญ่ ซึ่งกลายเป็นทั้งข้อจำกัดและเอกลักษณ์
สิ่งที่น่าสังเกตคือ ทำไมตัวอักษรที่ถอดจากหินอายุสองพันปี ถึงเข้ากับโปสเตอร์หนังฮอลลีวูดได้พอดี คำตอบอยู่ที่น้ำเสียงของมัน Trajan ให้ความรู้สึกเก่าแก่ ขึงขัง และน่าเชื่อถือ โดยไม่ต้องพยายาม พอวางคำว่าชื่อเรื่องหนังดราม่าหรือหนังอิงประวัติศาสตร์ลงไป มันก็ให้ความรู้สึกว่าเรื่องนี้สำคัญและจริงจังทันที
ต่างจากฟอนต์เรขาคณิตที่เกิดจากอุดมคติสมัยใหม่อย่าง Futura ที่ออกแบบขึ้นในศตวรรษที่ยี่สิบ Trajan ไม่ได้ถูกวาดขึ้นเพื่อดูล้ำสมัย แต่มันหยิบยืมความน่าเชื่อถือจากเวลา ตัวอักษรที่คนสลักไว้เพื่อให้อยู่ค้ำฟ้า พอถูกนำมาใช้ในงานร่วมสมัย มันจึงพกความรู้สึกของความถาวรติดตัวมาด้วย
เพราะให้ความรู้สึกแบบนั้น Trajan จึงถูกใช้จนล้นในงานที่อยากดูมีระดับ ปกหนังสือ ป้ายสำนักงานกฎหมาย ฉลากไวน์ ไปจนถึงตราของสถาบัน จนบางครั้งกลายเป็นทางลัดของคำว่าหรูหราและคลาสสิก การใช้มากเกินไปนี้เองที่ทำให้นักออกแบบบางคนเริ่มระวัง เพราะเมื่อทุกอย่างดูสง่าเหมือนกันหมด ความสง่าก็เริ่มจืด
จักรวรรดิที่สั่งให้สลักตัวอักษรพวกนั้นล่มสลายไปนานแล้ว แต่รูปทรงของตัวอักษรยังอยู่ และเดินทางต่อในที่ที่ช่างโรมันคงไม่เคยจินตนาการถึง บางที สิ่งที่คนเราสร้างให้ดีจริง อาจไม่ได้อยู่ยาวเพราะเนื้อวัสดุ แต่เพราะสัดส่วนของมันยังพูดกับสายตาคนได้อยู่
Photo credit: Leonardo Evaristo, Dhiwagaran Parthiban, János Szüdi, dav other, Imrane Alferd, Valleluce / Unsplash
ชวนดูของในร้าน Portjolio
Portjolio Case AirPods 4 ของใช้ประจำวันที่วางใจในสัดส่วนและความเรียบ ผิวแมตต์ ฟอร์มนิ่ง แบบเดียวกับที่ตัวอักษรดี ๆ ไม่ต้องตะโกนก็ดูดี
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
