บนหิ้งเล็กๆ มีตุ๊กตาตัวหนึ่งกำลังพยักหน้าช้าๆ ไม่มีเสียง ไม่มีไฟกะพริบ ไม่ได้บอกเวลา ไม่ได้เก็บของ มันแค่โยกหัวไปเรื่อยๆ ราวกับกำลังฟังใครสักคนพูดอยู่ตลอดทั้งวัน
ตุ๊กตาโยกหัว BREBA Wackelfiguren เป็นของที่คนเยอรมันคุ้นเคยมานาน แบรนด์ก่อตั้งขึ้นในปี 1948 ที่เมืองเล็กแถบเทือกเขาทางตะวันออกของเยอรมนี ทำของเพียงอย่างเดียวคือตุ๊กตาที่พยักหน้าเองได้ เมื่อวางไว้นิ่งๆ หัวของมันจะโยกช้าๆ ไปเรื่อย เดือนกรกฎาคมปีนี้ BREBA กลับมาเปิดตัวอย่างเป็นทางการในญี่ปุ่นอีกครั้ง หลังห่างหายจากตลาดที่นั่นไปตั้งแต่ปี 2022
สิ่งที่ทำให้ของกลุ่มนี้ต่างจากของตกแต่งราคาถูกทั่วไป อยู่ที่วิธีผลิต ชิ้นส่วนภายนอกยังขึ้นรูปจากแม่พิมพ์ชุดเดิมที่ทำไว้ตั้งแต่ยุค 1950 ถึง 1960 จากนั้นช่างจะประกอบด้วยมือและลงสีด้วยพู่กันทีละตัว ปัจจุบันมีแบบให้เลือกมากกว่า 150 แบบ ตั้งแต่แมว เป็ด ไปจนถึงตัวการ์ตูนหน้าตาประหลาด แต่ละตัวมีสีหน้าไม่เหมือนกันเป๊ะ เพราะมือคนไม่เคยลากเส้นซ้ำได้เท่ากันจริงๆ
ความไม่เท่ากันเล็กๆ นี้เองที่กลายเป็นเสน่ห์ ในของที่ผลิตจำนวนมาก เรามักคาดหวังว่าทุกชิ้นจะเหมือนกัน แต่กับ BREBA สองตัวที่หน้าตาควรจะเหมือนกัน กลับดูมีอารมณ์ต่างกันนิดหน่อย ตัวหนึ่งเหมือนยิ้ม อีกตัวเหมือนกำลังคิดอะไรอยู่ ร่องรอยของมือคนที่ลงสีจึงยังติดอยู่บนวัตถุ ไม่ได้ถูกลบให้เรียบเนียนไปกับระบบโรงงาน
แต่สิ่งที่น่าคิดที่สุดกลับไม่ใช่วิธีทำ แต่คือสิ่งที่มันเป็น แบรนด์เรียกตุ๊กตาของตัวเองว่า “เพื่อนที่ไม่ได้ทำอะไรให้เราเลย” ประโยคนี้ฟังดูเหมือนคำติ แต่จริงๆ แล้วมันคือคำอธิบายที่ตรงที่สุด ตุ๊กตาโยกหัวไม่มีฟังก์ชัน มันไม่ช่วยประหยัดเวลา ไม่เพิ่มประสิทธิภาพ ไม่ได้แก้ปัญหาอะไรในบ้าน หน้าที่เดียวของมันคือการอยู่ตรงนั้น และโยกหัวช้าๆ
ในโลกที่ของทุกอย่างถูกออกแบบให้ทำงานอย่างใดอย่างหนึ่ง วัตถุที่ตั้งใจไม่มีประโยชน์กลับกลายเป็นของแปลก มันชวนให้นึกถึงงานของนักออกแบบอย่าง Isamu Noguchi ที่ปฏิเสธจะแยกว่าอะไรคือศิลปะ อะไรคือดีไซน์ ของบางชิ้นไม่จำเป็นต้องพิสูจน์คุณค่าด้วยการใช้งาน มันมีค่าเพราะมันทำให้พื้นที่รอบตัวเปลี่ยนไปเล็กน้อย
อาจเป็นเพราะเหตุนี้ ตุ๊กตาที่ดูเหมือนของเล่นราคาไม่แพงถึงยังอยู่รอดมาได้เกือบแปดสิบปี ผ่านยุคที่ของตกแต่งเปลี่ยนไปนับครั้งไม่ถ้วน มันไม่ได้ตามเทรนด์ ไม่ได้พยายามดูทันสมัย มันแค่ทำสิ่งเดิมที่เคยทำมาตั้งแต่วันแรก คือโยกหัวอยู่เงียบๆ บนหิ้งของใครสักคน
ตุ๊กตาบนหิ้งนั้นไม่ได้ตอบอะไรเรา มันแค่พยักหน้าช้าๆ ต่อไป และบางที ในบ้านที่เต็มไปด้วยของที่ต้องทำงานตลอดเวลา การมีของสักชิ้นที่ไม่ต้องมีเหตุผลในการมีอยู่ ก็อาจเป็นความหรูหราอีกแบบหนึ่งที่เราลืมไปแล้ว
ชวนดูของในร้าน Portjolio
The Seeker อาร์ตทอยรูปทรงกลมมนที่ Portjolio ทำร่วมกับศิลปิน Thireq Pecko เป็นอีกวัตถุเงียบๆ ที่ตั้งใจให้อยู่ข้างตัว ไม่ได้ทำอะไร นอกจากชวนให้ใจนิ่งลง
Photo credit: BREBA JAPAN via PR TIMES
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
