บนพนักของเก้าอี้ตัวนี้มีวงปีวิ่งอยู่ วงหนึ่งชิดกับอีกวงหนึ่ง บางช่วงแคบ บางช่วงกว้าง ไม่มีใครวาดมันขึ้นมา มันคือบันทึกของปีที่ต้นไม้ต้นหนึ่งผ่านมา ปีที่ฝนมาก ปีที่แล้ง ทั้งหมดถูกเก็บไว้ในเนื้อไม้โดยที่ต้นไม้เองไม่รู้ตัว
Century Chair คือเก้าอี้ที่ปล่อยให้ร่องรอยเหล่านั้นเป็นตัวเอกของงาน ผลงานของ Satoshi Itasaka นักออกแบบชาวญี่ปุ่นแห่งสตูดิโอ h220430 ที่เลือกไม้ซีดาร์อายุกว่าร้อยปีมาทำเก้าอี้เพียงตัวเดียว
ไม้ที่ใช้มาจากป่าในจังหวัดมิยาซากิ ทางตอนใต้ของญี่ปุ่น ต้นซีดาร์ที่นั่นถูกปลูกและตัดตามรอบเวลายาวนาน เป็นระบบป่าที่คนรุ่นก่อนวางไว้ให้คนรุ่นหลังได้ใช้ ไม้แต่ละต้นจึงไม่ใช่แค่วัตถุดิบ แต่คือเวลาหนึ่งช่วงที่ถูกเลี้ยงดูมา
อุตสาหกรรมไม้ของญี่ปุ่นเผชิญปัญหาหลายอย่าง ทั้งความต้องการในประเทศที่ลดลง คนทำงานป่าที่สูงวัยขึ้น และป่าที่ขาดการดูแล งานอย่าง Century Chair จึงไม่ใช่แค่การทำเฟอร์นิเจอร์สวยตัวหนึ่ง แต่เป็นข้อเสนอว่าไม้ท้องถิ่นควรมีคุณค่ามากกว่าการถูกแปรรูปทิ้งๆ ขว้างๆ
สิ่งที่ทำให้เก้าอี้ตัวนี้ต่างจากงานทั่วไป คือมันถูกแกะออกมาจากไม้ก้อนเดียว ไม่มีการต่อชิ้นส่วน ไม่มีการซ่อนรอยประกอบด้วยเทคนิค ฟอร์มเหลี่ยมๆ ที่ดูเหมือนประติมากรรมมากกว่าเก้าอี้ เกิดจากการเอาเนื้อไม้ออกทีละส่วน จนเหลือเท่าที่ต้องการ
Itasaka พูดถึงงานชิ้นนี้ว่าเขาทำมันขึ้นในโลกที่ของเลียนแบบค่อยๆ เข้ามาแทนที่ของจริงอย่างเงียบๆ เก้าอี้ที่แกะจากไม้ทั้งท่อนจึงเป็นการยืนยันบางอย่าง ว่าทุกวงปี ทุกเส้น ทุกการเปลี่ยนทิศของลายไม้ ถูกสร้างขึ้นด้วยเวลา ไม่ใช่ด้วยฝีมือคน
ประโยคนั้นน่าคิด เพราะในงานออกแบบร่วมสมัยจำนวนมาก ความสมบูรณ์แบบมักมาจากการควบคุม พื้นผิวเรียบเนียน เส้นสายที่คำนวณมาแล้ว วัสดุที่ผลิตซ้ำได้เหมือนกันทุกชิ้น แต่เก้าอี้ตัวนี้เลือกทางตรงข้าม มันปล่อยให้สิ่งที่ควบคุมไม่ได้อย่างลายไม้ เป็นตัวกำหนดว่าเก้าอี้แต่ละตัวจะหน้าตาอย่างไร
เช่นเดียวกับงานเฟอร์นิเจอร์ญี่ปุ่นที่ให้น้ำหนักกับที่มาของวัสดุ Century Chair ไม่ได้ขายความหรูหรา แต่ขายความสัมพันธ์ระหว่างคนทำ ไม้ และเวลาที่ผ่านไปกว่าจะได้ไม้แบบนี้มาสักท่อน
เมื่อมองใกล้ๆ พื้นผิวของไม้ยังเก็บร่องรอยของเครื่องมือไว้บ้าง ไม่ได้ขัดจนเรียบไร้ที่ติ ความหยาบเล็กน้อยนี้ทำให้รู้สึกได้ว่ามีมือคนอยู่ในงาน ไม้ที่โตมาร้อยปีถูกส่งต่อให้คนคนหนึ่งตัดสินใจว่าจะเก็บส่วนไหนไว้ และเอาส่วนไหนออก
เก้าอี้เป็นของใช้ที่เราแทบไม่มองมันเลยในชีวิตประจำวัน มันอยู่ตรงนั้นให้เรานั่ง แล้วก็ถูกลืม แต่เก้าอี้ที่พาเวลาร้อยปีมาไว้ในห้อง ชวนให้เราหยุดคิดว่าของชิ้นหนึ่งใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะมาถึงมือเรา และเราปฏิบัติกับมันอย่างไร
ไม้ต้นนี้เริ่มเติบโตก่อนที่ใครในห้องจะเกิด และมันจะยังอยู่ต่อไปหลังจากนั้น เก้าอี้จึงไม่ใช่จุดจบของต้นไม้ แต่เป็นเพียงรูปร่างหนึ่งที่มันแวะมาเป็น ในระหว่างทางที่ยาวกว่าชีวิตของคนที่ได้นั่ง
Photo credit: Satoshi Itasaka / h220430 via Design Milk
ชวนดูของในร้าน Portjolio
DAN’ Leaf in the woods ซีนริโซกราฟที่เล่าเรื่องการเดินหาบ้านในป่าของตัวละครชื่อ Dan โทนเงียบๆ ค่อยเป็นค่อยไป เข้ากับเรื่องของไม้และป่าที่ต้องใช้เวลาเป็นร้อยปี
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
