ที่ฐานของเสาหินต้นหนึ่งกลางกรุงโรม มีแผ่นจารึกภาษาละตินสลักอยู่ ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่เรียงกันเป็นบรรทัด คมชัดและได้สัดส่วนจนยากจะเชื่อว่ามันถูกแกะด้วยมือเมื่อเกือบสองพันปีก่อน คนที่เดินผ่านอาจไม่รู้ว่ากำลังมองต้นแบบของตัวอักษรที่ตัวเองเห็นแทบทุกสัปดาห์อยู่
จารึกนั้นอยู่ที่ฐานเสา Trajan สร้างขึ้นราวปี ค.ศ. 113 เพื่อฉลองชัยชนะของจักรพรรดิทราจัน ตัวอักษรบนแผ่นหินถูกยกย่องมานานในหมู่นักออกแบบว่าเป็นรูปแบบตัวพิมพ์ใหญ่แบบโรมันที่งดงามที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยทำ มันคือสิ่งที่ภายหลังถูกเรียกว่า capitalis monumentalis ตัวอักษรสำหรับงานสลักที่เป็นทางการที่สุด
มีข้อสังเกตหนึ่งที่ทำให้ตัวอักษรพวกนี้พิเศษ ปลายเส้นของมันไม่ได้ตัดตรง แต่ค่อยๆ บานออกเป็นเชิงเล็กๆ ที่เราเรียกกันว่า serif บาทหลวงและนักเขียนอักษรชื่อ Edward Catich เสนอว่าเชิงเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากการแกะ แต่เกิดจากการเขียนด้วยพู่กันแบนลงบนหินก่อน ช่างถึงค่อยตามรอยนั้นด้วยสิ่ว เส้นจึงมีจังหวะหนักเบาเหมือนลายมือ ไม่ใช่เส้นกลไกเย็นชา
เวลาผ่านไปเกือบสองพันปี จนถึงปี 1989 นักออกแบบตัวอักษรชื่อ Carol Twombly ได้ศึกษารูปทรงของจารึกนี้อย่างละเอียดแล้วแปลงมันเป็นฟอนต์ดิจิทัลให้กับ Adobe เธอตั้งชื่อมันตามเสาต้นนั้นว่า Trajan ตัวอักษรที่เคยอยู่บนหินจึงกลายมาอยู่ในคอมพิวเตอร์ พร้อมให้ใครก็หยิบไปใช้ได้
สิ่งที่ Twombly เก็บไว้คือความสง่าของต้นฉบับ Trajan มีแต่ตัวพิมพ์ใหญ่ ไม่มีตัวเล็ก เพราะชาวโรมันในยุคนั้นก็ไม่มี ความที่มันเป็นตัวใหญ่ล้วน และมีสัดส่วนที่นิ่งมาก ทำให้ทุกคำที่พิมพ์ด้วยฟอนต์นี้ดูจริงจังและมีน้ำหนักขึ้นมาทันที เรื่องนี้คล้ายกับเส้นทางของตัวอักษรเก่าแก่อีกตัวอย่าง Garamond ที่อยู่กับเรามาห้าร้อยปีโดยไม่เคยส่งเสียง
แล้วความสง่านั้นเองที่พามันไปไกลกว่าที่ใครคาด ในช่วงปลายยุค 90s และต้น 2000s ฮอลลีวูดเริ่มหยิบ Trajan มาวางบนโปสเตอร์หนัง โดยเฉพาะหนังดราม่า หนังอิงประวัติศาสตร์ และหนังที่อยากดูภูมิฐาน ชื่อเรื่องที่พิมพ์ด้วยตัวพิมพ์ใหญ่บางๆ บนพื้นมืดกลายเป็นสูตรสำเร็จ จนมีคนล้อว่าครึ่งหนึ่งของโปสเตอร์หนังในยุคนั้นใช้ฟอนต์เดียวกันหมด
เหตุที่นักออกแบบโปสเตอร์เลือกมันก็เข้าใจได้ Trajan ให้ความรู้สึกคลาสสิกและน่าเชื่อถือโดยไม่ต้องพยายาม มันพกประวัติศาสตร์เกือบสองพันปีมาด้วยในตัว คำที่ดูธรรมดาเมื่อพิมพ์ด้วยฟอนต์นี้ก็เหมือนถูกแกะลงหิน แต่พอถูกใช้ซ้ำมากเข้า ความขลังก็เริ่มกลายเป็นความจำเจ และนั่นคือชะตากรรมของตัวอักษรที่ดีเกินไปจนถูกใช้จนเฝือ
ครั้งหน้าถ้าเห็นชื่อหนังเป็นตัวพิมพ์ใหญ่เรียงกันสง่าๆ บนโปสเตอร์ ลองนึกถึงแผ่นหินที่ฐานเสาในกรุงโรม รูปทรงที่ช่างคนหนึ่งร่างด้วยพู่กันแล้วแกะลงหินเมื่อเกือบสองพันปีก่อน ยังคงทำงานของมันอยู่ ในที่ที่ไม่มีใครคาดว่ามันจะไปถึง
ชวนดูของในร้าน Portjolio
Daily Eyes Poster No.1 โปสเตอร์พิมพ์บนกระดาษ Art Matte สำหรับติดผนัง เป็นพื้นที่เล็กๆ ให้ลองวางตัวอักษรและภาพในแบบของตัวเอง คล้ายกับที่จารึกโรมันเคยทำหน้าที่เป็นหน้ากระดาษบนหิน
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
Photo credit: János Szüdi, Valleluce, Caio Fernandes, dav other, Dhiwagaran Parthiban, Sandhya Ratnam / Unsplash
