ลองมองมุมจอโทรทัศน์เครื่องเก่าสักเครื่อง มันไม่ใช่สี่เหลี่ยม และไม่ใช่วงรี
มันเป็นสี่เหลี่ยมที่ด้านค่อยๆ โก่งออก แล้วมุมถูกลบให้โค้งจนกลมกลืน รูปทรงนี้ไม่ได้เกิดจากรสนิยม แต่เกิดจากหลอดภาพ ซึ่งเป็นหลอดแก้วสุญญากาศที่ทนแรงดันได้ดีกว่าถ้าไม่มีมุมแหลม
ที่เมืองตูรินในอิตาลี มีคนคนหนึ่งมองรูปทรงนั้นแล้วเอาไปวาดเป็นตัวอักษร
ฟอนต์ที่ได้ชื่อว่า Eurostile
เริ่มจากตัวพิมพ์ใหญ่ล้วน
เรื่องเริ่มก่อนหน้านั้นสิบปี ในปี 1952 Alessandro Butti และ Aldo Novarese ออกแบบฟอนต์ชื่อ Microgramma ให้โรงหล่อตัวพิมพ์ Nebiolo ที่ตูริน
Microgramma มีแต่ตัวพิมพ์ใหญ่ ไม่มีตัวเล็กเลย ซึ่งฟังดูเหมือนข้อจำกัด แต่มันเหมาะกับงานที่มันไปอยู่พอดี คือป้ายกำกับ หัวข้อสั้นๆ และภาพประกอบทางเทคนิค
ตลอดยุคหกสิบ มันกลายเป็นตัวอักษรประจำของแบบวิศวกรรม แผนผัง และคู่มือเครื่องจักร พอถึงต้นยุคเจ็ดสิบ นักออกแบบกราฟิกก็หยิบมาใช้กันทั่วไป
ในปี 1962 Novarese กลับมาทำต่อเอง เขาเติมตัวพิมพ์เล็กเข้าไป เพิ่มน้ำหนักหนาแบบบีบ และทำรุ่นแคบพิเศษที่เรียกว่า Eurostile Compact รวมทั้งชุดได้เจ็ดแบบ
ชื่อใหม่คือ Eurostile และจากตัวอักษรสำหรับป้ายกำกับ มันกลายเป็นฟอนต์ที่เอาไปเรียงเป็นข้อความยาวได้
รูปทรงที่มาจากยุคของมันเอง
สิ่งที่ทำให้ Eurostile จำได้ทันทีคือโครงของตัวอักษร ตัว O ไม่กลม ตัว D ไม่มีส่วนโค้งแบบปกติ ทุกตัวถูกอัดให้เข้าไปอยู่ในกรอบสี่เหลี่ยมที่มุมถูกลบโค้ง
รูปทรงนั้นมีชื่อทางเรขาคณิตว่า superellipse และในช่วงเวลานั้นมันอยู่รอบตัวคนไปหมด ทั้งจอโทรทัศน์ ทั้งหน้าต่างเครื่องบิน ทั้งหน้าปัดเครื่องมือวัด
Novarese ไม่ได้ประดิษฐ์รูปทรงขึ้นมาใหม่ เขาแค่สังเกตว่าโลกรอบตัวกำลังเปลี่ยนไปใช้ทรงนี้ แล้วพาตัวอักษรตามไปด้วย
นี่เป็นวิธีทำงานที่ต่างจากฟอนต์เรขาคณิตรุ่นก่อนหน้า อย่าง Futura ซึ่งเริ่มจากวงกลมและสามเหลี่ยมของโรงเรียนเบาเฮาส์ คือเริ่มจากอุดมคติทางเรขาคณิตแล้วบังคับให้ตัวอักษรเชื่อฟัง ส่วน Eurostile เริ่มจากของจริงที่วางอยู่ในห้อง
อนาคตที่ค้างอยู่ในอดีต
เรื่องที่ตลกร้ายคือ Eurostile กลายเป็นฟอนต์ที่คนใช้เวลาอยากให้บางอย่างดูล้ำยุค
ยานอวกาศในหนัง แผงควบคุมในเกม ฉลากสินค้าที่อยากบอกว่าข้างในมีเทคโนโลยี ทั้งหมดนี้ใช้ตัวอักษรทรงเหลี่ยมมุมโค้งซ้ำแล้วซ้ำอีกจนมันกลายเป็นภาษาที่คนอ่านออกโดยไม่ต้องบอก
แต่รูปทรงที่มันยืมมานั้นมาจากหลอดภาพซึ่งเลิกผลิตไปแล้ว จอทุกวันนี้แบนและมุมเกือบฉาก ไม่มีเหตุผลทางกายภาพให้ต้องโก่งอีกต่อไป
Eurostile จึงเป็นตัวอักษรที่บอกเวลาสองชั้นพร้อมกัน ชั้นแรกมันบอกว่าอนาคต ชั้นที่สองมันบอกว่าเป็นอนาคตแบบที่คนปี 1962 คิดว่าจะเกิดขึ้น
ฟอนต์ที่ยืมรูปทรงจากวัตถุร่วมสมัยมักเป็นแบบนี้ มันสดอยู่ได้พักหนึ่ง แล้ววัตถุต้นแบบก็หายไปก่อน เหลือแต่ตัวอักษรที่ยังจำรูปร่างของสิ่งที่ไม่มีแล้วเอาไว้
คนที่โตมากับจอแบนอาจอ่าน Eurostile แล้วรู้สึกว่ามันล้ำ โดยไม่เคยรู้เลยว่ากำลังมองรูปร่างของเครื่องรับโทรทัศน์ที่พ่อแม่เคยนั่งดู
อ้างอิง: Letterform Archive, German Museum of Books and Writing, Type Network
Photo credit: Ajeet Mestry, Pawel Kadysz, Francisco Andreotti, Nick Nice, Deleece Cook, Lucrezia Carnelos / Unsplash
ชวนดูของในร้าน Portjolio
Illusion Hole Black-White จาก lineandpoint studio เล่นกับเรื่องเดียวกัน คือการทำให้ระนาบแบนดูเหมือนมีความโค้งอยู่ข้างใน
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
