บนผืนผ้าสีน้ำเงินสดขนาดเกือบสองเมตร มีรูปเทพเจ้าจีนนั่งอยู่ตรงกลาง สวมชุดคลุมยาว ดูคุ้นตาในแบบที่เคยเห็นตามศาลเจ้าหรือฉลากขนมไหว้ แต่ถ้ามองใกล้ขึ้นอีกนิด ลวดลายบนเสื้อของท่านไม่ใช่มังกรหรือดอกเบญจมาศ — มันคือโลโก้ Nike เครื่องหมายดอลลาร์ และไอคอนของ Instagram
นี่คือผลงานของ Marcos Kueh ศิลปินจาก Sarawak ดินแดนบนเกาะ Borneo ฝั่งมาเลเซีย ปัจจุบันอาศัยและทำงานอยู่ที่เนเธอร์แลนด์ เขาเรียนจบ Graphic and Textile Design จาก Royal Academy of Art, The Hague และเลือกใช้ “ผ้าทอ” เป็นภาษาหลักในการเล่าเรื่อง ไม่ใช่ผ้าทอแบบที่แขวนตามผนังพิพิธภัณฑ์แล้วจบ แต่เป็นผ้าที่ถามคำถาม
ซีรีส์ Woven Talisman จากนิทรรศการ Three Contemporary Prosperities ที่ Galerie Ron Mandos ในอัมสเตอร์ดัม เป็นตัวอย่างที่ชัด Kueh นำเทพเจ้าฮกลกซิ่ว — สัญลักษณ์ของโชคลาภ ยศศักดิ์ และอายุยืน — มาวางใหม่ในบริบทร่วมสมัย The Millionaire คือเทพแห่งโชคลาภสวมลวดลายเครื่องหมายเงินตรา The Social Influencer คือเทพแห่งยศศักดิ์ที่ถูกรายล้อมด้วยสัญลักษณ์ของโซเชียลมีเดีย เหมือนป้ายโฆษณาขนาดยักษ์ที่มองจากมุมไกลยังดูงดงามตามขนบ แต่เมื่อเข้าใกล้กลับเผยให้เห็นความย้อนแย้งของสิ่งที่เราเรียกว่า “ความเจริญรุ่งเรือง” ในปัจจุบัน
ผ้าทอเหล่านี้ถูกสร้างด้วยเครื่องทอแบบอุตสาหกรรม แต่ลวดลายถูกออกแบบอย่างละเอียดโดย Kueh เอง เขาใช้เทคนิคจากประเพณีการทอผ้าดั้งเดิมหลายวัฒนธรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผสมกับความเข้าใจเครื่องจักรทุกชนิดที่เขาใช้งาน สิ่งที่ได้คือภาษาภาพที่ร่วมสมัยและเก่าแก่ในเวลาเดียวกัน — ราวกับ digital file ที่ถูกทอด้วยมือของบรรพบุรุษ
ผลงานล่าสุดของ Kueh ขยับไปอีกขั้น Smooth Sailing, 一路順風 นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของเขาที่ esea contemporary ในเมือง Manchester ชื่อนิทรรศการมาจากสำนวนจีน “一路顺风” ที่แปลว่า “ขอให้ลมพัดราบรื่นตลอดเส้นทาง” — คำอวยพรสำหรับผู้ที่กำลังจะออกเดินทาง โดยเฉพาะเส้นทางที่ไม่แน่นอน
ในห้องแกลเลอรี่ที่มืดลง ผ้าใบขนาดมหึมาห่อหุ้มเสากระโดงที่หักพัง พื้นผิวของมันปักด้วยลวดลายเทพผู้พิทักษ์และตัวอักษรเครื่องรางกันภัย ส่วนอีกฟากหนึ่ง เครื่องปักผ้าอุตสาหกรรมเครื่องหนึ่งทำงานอยู่ลำพังไม่มีวันหยุด — ภาพของแรงงานที่ถูกมองข้าม ทั้งในโรงงานทอผ้าและในประวัติศาสตร์การอพยพ Kueh ค้นคว้าเรื่องราวของแรงงานอพยพชาวจีนที่เข้ามาทำงานในอุตสาหกรรมสิ่งทอของอังกฤษตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 แล้วถักทอเข้ากับประสบการณ์ส่วนตัว ในฐานะชาวมาเลเซียเชื้อสายจีนจาก Borneo ที่ย้ายไปใช้ชีวิตที่เนเธอร์แลนด์
สิ่งที่ทำให้งานของ Kueh ต่างจากศิลปินสิ่งทอคนอื่น คือเขาไม่ได้มองผ้าทอเป็นแค่สื่อทางศิลปะ แต่มองมันเป็นระบบการบันทึก — เหมือนที่บรรพบุรุษชาว Borneo เคยถักทอความฝันและเรื่องเล่าลงในผ้า ก่อนที่ตัวอักษรจากตะวันตกจะเข้ามาถึง เขาเพิ่งอายุ 31 ปี แต่ผลงานอยู่ในคอลเลกชันของ Museum Voorlinden และ Stedelijk Museum Amsterdam ได้รับ Young Blood Award จาก Ron Mandos ปี 2022 และรางวัล Young Designer of the Year จาก Dutch Design Awards ปี 2023
แต่เหนือกว่ารางวัลทั้งหมด สิ่งที่ดึงดูดกลับเป็นท่าทีของงาน — มันไม่ได้ตะโกน ไม่ได้ประท้วง มันแค่ทอเรื่องราวเงียบๆ แล้วปล่อยให้คนดูเดินเข้าไปพบกับคำถามด้วยตัวเอง
Marcos Kueh
Instagram: @marcoslah · Galerie Ron Mandos · esea contemporary
เครดิตผลงาน: Marcos Kueh / ภาพจาก Galerie Ron Mandos, Amsterdam และ esea contemporary, Manchester (ถ่ายภาพโดย Jules Lister)
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio — ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
